09/03/2020

Chia rẽ và hiệp thông, sự thật và dối trá (1Ga)



Tác giả: Giuse Lê Minh Thông, O.P.
Email: josleminhthong@gmail.com
Cập nhật, ngày 09 tháng 03 năm 2020.


Nội dung

Dẫn nhập
    1. Quan sát từ ngữ
    2. Phân rẽ giữa cộng đoàn
    3. Sự thật và dối trá
    4. “Thần khí sự thật”, “thần khí sai lầm”
    5. Mời gọi “hiệp thông” và “làm sự thật”
Kết luận



Dẫn nhập

Thư thứ nhất Gio-an (1Ga) có tương quan với Tin Mừng Gio-an, nhưng Tin Mừng và ba thư được viết trong bối cảnh khác nhau. Thư thứ nhất cho biết tình trạng của cộng đoàn đang bị chia rẽ, tác giả viết ở 1Ga 4,2-3: “2 Trong điều này, anh em nhận biết thần khí Thiên Chúa: Mọi thần khí nào tuyên xưng Đức Giê-su Ki-tô, Đấng đã đến trong thân xác, là bởi Thiên Chúa; 3 Mọi thần khí phân chia Đức Giê-su, thì không bởi Thiên Chúa; đó là thần khí của phản Ki-tô. Anh em đã nghe nói là nó đang tới, và hiện nay nó ở trong thế gian rồi.” (Xem Bản văn Gio-an, TIN MỪNG và BA THƯ). Trong bối cảnh chia rẽ và nguy cơ sai lạc về đạo lý trong cộng đoàn, ngay trong lời tựa (1Ga 1,1-4), tác giả thư thứ nhất mời gọi hiệp thông ở 1,3: “Điều chúng tôi thấy và chúng tôi nghe, chúng tôi loan báo cho cả anh em, để chính anh em cũng có sự hiệp thông với chúng tôi. Sự hiệp thông của chúng tôi với Cha và với Con của Người, Đức Giê-su Ki-tô.”

Đề tài “chia rẽ và hiệp thông”, “sự thật và dối trá” trong thư thứ nhất Gio-an cho biết phần nào tình trạng cộng đoàn được trình bày qua năm điểm: (1) quan sát từ ngữ; (2) phân rẽ giữa cộng đoàn; (3) sự thật và dối trá; (4) “Thần khí sự thật”, “thần khí sai lầm”; (5) mời gọi “hiệp thông” và “làm sự thật”.

    1. Quan sát từ ngữ

Phần này quan sát một số từ ngữ liên quan đến đề tài bài viết trong cả ba thư Gio-an. Trong đó, thư 1Ga dài 5 chương, 2Ga: 13 câu và 3Ga: 15 câu. Các từ “tích cực” được trình bày trước các từ “tiêu cực”. Trong đó, danh từ “thần khí” (pneuma) vừa tích cực “thần khí sự thật”, vừa tiêu cực “thần khí sai lầm”.

- “Hiệp thông” (koinônia), danh từ, xuất hiện 4 lần (1Ga 1,3a.3b.6.7). 2 lần (1Ga 1,3a.3b) trong lời tựa (1Ga 1,1-4); 2 lần (1Ga 1,6.7) trong phần mô tả cách sống của người có hiệp thông (1Ga 1,5–2,28).

- “Sự thật”, ba thư Gio-an dùng bốn từ liên quan đến đề tài này: (a) Quan trọng nhất là danh từ “sự thật” (alêtheia), xuất hiện 20 lần. Trong đó, 9 lần trong 1Ga (1Ga 1,6.8; 2,4.21a.21b; 3,18.19; 4,6; 5,6); 5 lần trong 2Ga (2Ga 1a.1b.2.3.4) và 6 lần trong 3Ga (3Ga 1.3a.3b.4.8.12). (b) Tính từ “thật”, “đích thực” (alêthinos) xuất hiện 4 lần trong 1Ga: 1Ga 2,8; 5,20a.20b.20c (không có trong 2Ga và 3Ga). (c) Tính từ “thật”, “đúng” (alêthês) xuất hiện 3 lần: 1Ga 2,8.27; 3Ga 12. (d) Trạng từ “một cách đích thực” (alêthôs) xuất hiện 1 lần ở  1Ga 2,5.

- “Thần khí” (pneuma), danh từ, xuất hiện 12 lần trong 1Ga (1Ga 3,24; 4,1a.1b.2a.2b.3.6a.6b.13; 5,6a.6b.8). Đề tài “thần khí” (pneuma) quan trọng và khá phức tạp trong ba thư sẽ được phân tích trong một bài khác.

- “Sai lầm” (planê), danh từ, xuất hiện 1 lần: 1Ga 4,6.

- “Dối trá” (pseudos), danh từ, xuất hiện 2 lần: 1Ga 2,21.27.

- “Kẻ dối trá”, “kẻ nói dối” (pseustês), danh từ, giống đực, xuất hiện 5 lần: 1Ga 1,10; 2,4.22; 4,20; 5,10. 

- “Ngôn sứ giả” (pseudoprophêtês), xuất hiện 1 lần: 1Ga 4,1.

- “Phản Ki-tô” (antikhistos) xuất hiện 5 lần. 4 lần trong 1Ga (1Ga 2,18a.18b.22; 4,3) và 1 lần trong 2Ga (2Ga 7).
Danh từ “chia rẽ” (skhisma), không xuất hiện trong ba thư Gio-an, nhưng phân tích dưới đây cho thấy có sự phân rẽ trầm trọng ngay giữa cộng đoàn thư thứ nhất Gio-an.

    2. Phân rẽ giữa cộng đoàn

Tác giả thư thứ nhất Gio-an cho biết tình trạng phân rẽ trong cộng đoàn ở 1Ga 4,3: “Mọi thần khí nào phân chia Đức Giê-su thì không bởi Thiên Chúa, đó là thần khí của tên phản Ki-tô mà anh em đã nghe là nó đang tới và hiện nay nó ở trong thế gian rồi.” Sự phân rẽ dựa trên tiêu chuẩn để nhận biết sai lạc: “Phân chia Đức Giê-su thì không bởi Thiên Chúa”. Đó là lập trường những kẻ “phản Ki-tô”. Động từ “phân chia” (luô) trong cụm từ “phân chia Đức Giê-su” (1Ga 4,3) có dị bản là “tuyên xưng” (homologeô). Xem giải thích việc chọn dị bản “phân chia” (luô) trong bài viết: “Tổng quát về ba thư Gio-an.”

Những cách hiểu khác nhau về vai trò và sứ vụ của Đức Giê-su dẫn đến một số thành viên trong cộng đoàn tách rời làm thành nhóm đối lập với tác giả thư thứ nhất. Tác giả cho biết những kẻ đối lập là phản Ki-tô, họ đã từng là thành viên của cộng đoàn, nhưng đã tách ra khỏi cộng đoàn và không thuộc về cộng đoàn của tác giả nữa (1Ga 2,18-19). Họ đã hiểu sai căn tính của Đức Giê-su vì đã không tuyên xưng “Đức Giê-su Ki-tô, Đấng đã đến trong thân xác” (1Ga 4,2). Họ phân chia Đức Giê-su (1Ga 4,3), nghĩa là tách rời nhân tính và thiên tính của Người. Họ trở thành kẻ mà tác giả thư thứ nhất gọi là “phản Ki-tô”, “ngôn sứ giả” (1Ga 4,1), “kẻ dối trá” (1Ga 2,4.22), “kẻ chối Cha và Con” (1Ga 2,22), “không có sự thật nơi mình” (1Ga 2,4). 

    3. Sự thật và dối trá

Sự phân rẽ giữa cộng đoàn tạo nên đối lập giữa “sự thật” (alêtheia) và “dối trá” (pseudos). Tác giả thư 1Ga viết cho  cộng đoàn ở 1Ga 2,21: “Tôi đã không viết cho anh em là anh em không biết sự thật, nhưng vì anh em biết sự thật và vì mọi sự dối trá thì không thuộc về sự thật.” Câu này thuộc đoạn văn 1Ga 2,18-28, trình bày lập trường của phản Ki-tô. Tác giả cho biết lựa chọn của hai bên: (a) Về phía những kẻ đối lập với cộng đoàn, tác giả viết ở 1Ga 2,22: “Ai là người dối trá, nếu không phải là người chối bỏ và cho rằng Đức Giê-su không phải là Đấng Ki-tô? Người ấy là tên phản Ki-tô, là kẻ chối bỏ Cha và Con.” (b) Lựa chọn của tác giả và cộng đoàn được nói đến ở 1Ga 2,24: “Phần anh em, điều anh em đã nghe từ khởi đầu ở lại trong anh em. Nếu điều anh em đã nghe từ khởi đầu ở lại trong anh em, thì chính anh em sẽ ở lại trong Con và trong Cha.” Tác giả kết luận: “Tôi viết cho anh em những điều này về những kẻ làm cho anh em lạc đường” (1Ga 2,26). Như thế, cộng đoàn đang bị nhóm phản Ki-tô lôi kéo, dẫn đến nguy cơ rơi vào con đường sai lạc. Tác giả viết thư hướng dẫn và khích lệ cộng đoàn để không bị lạc lối bởi “những kẻ làm cho anh em lạc đường” (1Ga 2,26).

Định nghĩa về “người dối trá” ở 1Ga 2,22 như trên đặt những kẻ phản Ki-tô về phía “dối trá”. Đối lập giữa những người “thuộc về sự thật” và những người “thuộc về sự dối trá” (phản Ki-tô) trong thư thứ nhất cho thấy tranh luận và chia rẽ trong cộng đoàn liên quan đến cách hiểu khác nhau về vai trò và sứ vụ của Đức Giê-su. Tác giả trình bày đạo lý chính thống và giải thích cho cộng đoàn biết đâu là niềm tin đích thực. Xem phân tích đề tài này trong Đấng Pa-rác-lê – Thần Khí sự thật, tr. 103-105.

    4. “Thần khí sự thật”, “thần khí sai lầm”

Làm thế nào để phân biệt “sự thật” với “dối trá”? Tác giả thư 1Ga mời gọi cộng đoàn “thẩm định các thần khí” để biết đâu là “thần khí sự thật”, đâu là “thần khí sai lầm”. Tiêu chuẩn để thẩm định các thần khí được trình bày ở 1Ga 4,1-3: “1 Anh em thân mến, anh em đừng tin vào mọi thần khí nhưng anh em hãy thẩm định các thần khí xem thần khí nào bởi Thiên Chúa, vì nhiều ngôn sứ giả đã đến trong thế gian. 2 Trong điều này, anh em biết thần khí của Thiên Chúa: Mọi thần khí tuyên xưng Đức Giê-su Ki-tô, Đấng đã đến trong thân xác là bởi Thiên Chúa. 3 Mọi thần khí nào phân chia Đức Giê-su thì không bởi Thiên Chúa, đó là thần khí của tên phản Ki-tô mà anh em đã nghe là nó đang tới và hiện nay nó ở trong thế gian rồi.”

Tác giả khẳng định cộng đoàn là “những người thuộc về Thiên Chúa” ở 1Ga 4,6: “Còn chúng ta, chúng ta thuộc về Thiên Chúa. Ai biết Thiên Chúa thì nghe chúng ta. Ai không thuộc về Thiên Chúa thì không nghe chúng ta. Từ điều đó, chúng ta nhận biết thần khí sự thật và thần khí sai lầm.” Như thế, tiêu chuẩn để nhận biết “thần khí sự thật” và “thần khí sai lầm” là “thuộc về Thiên Chúa” hay “không thuộc về Thiên Chúa”. Điều này lộ ra bên ngoài bằng khả năng “nghe” giáo huấn của cộng đoàn. Cụm từ “nghe chúng ta” (tác giả và cộng đoàn), xuất hiện 2 lần ở 1Ga 4,6, trình bày 2 ý đối lập nhau: “Ai nghe chúng ta thì biết Thiên Chúa” và “ai không nghe chúng ta thì không thuộc về Thiên Chúa”.

Các trích dẫn trên thuộc đoạn văn 1Ga 4,1-6, mở đầu với lối xưng hô: “Anh em thân mến…” (1Ga 4,1a), sau đó tác giả mời gọi cộng đoàn thẩm định các thần khí dựa trên hai tiêu chuẩn: (1) “Tuyên xưng Đức Giê-su Ki-tô, Đấng đã đến trong thân xác là bởi Thiên Chúa” (1Ga 4,2); (2) “thuộc về Thiên Chúa” (1Ga 4,6). Đoạn văn 1Ga 4,1-6 trình bày đối lập giữa “thần khí sự thật” và “thần khí sai lầm” (1Ga 4,6), và song song với “thần khí bởi Thiên Chúa” và “thần khí của phản Ki-tô” (1Ga 4,2-3). Như thế, mạch văn cho phép hiểu thần khí bởi Thiên Chúa là thần khí sự thật, còn thần khí của phản Ki-tô là thần khí sai lầm.

Từ “thần khí” (pneuma) dùng ở số nhiều trong kiểu nói: “thẩm định các thần khí” (1Ga 4,1), “mọi thần khí” (1Ga 4,2.3). Từ “pneuma”, số nhiều, ở đây chỉ về thần khí (tâm trí) con người. Thần khí người nào thuộc về Thiên Chúa thì có “thần khí sự thật”, thần khí người nào không thuộc về Thiên Chúa thì ở trong “thần khí sai lầm.” Xem phân tích về “thần khí sự thật” và “thần khí sai lầm” trong Đấng Pa-rác-lê – Thần Khí sự thật, tr. 101-103.

    5. Mời gọi “hiệp thông” và “làm sự thật”

Những điều trên cho thấy khủng hoảng trầm trọng ngay giữa cộng đoàn thư thứ nhất, liên quan đến các xu hướng Ki-tô học khác nhau. Vì thế, tác giả khẳng định mạnh mẽ niềm tin chính thống và kêu gọi “hiệp thông” (koinônia) trong lời tựa ở 1Ga 1,1-4: “1 Điều có từ khởi đầu, điều chúng tôi nghe, điều chúng tôi thấy tận mắt của chúng tôi, điều chúng tôi đã chiêm ngưỡng, và tay chúng tôi đã chạm đến về lời sự sống – 2 Sự sống đã được tỏ bày, chúng tôi đã thấy, chúng tôi làm chứng và chúng tôi loan báo cho anh em sự sống đời đời, sự sống ấy ở với Cha và đã được tỏ bày cho chúng tôi –. 3 Điều chúng tôi thấy và chúng tôi nghe, chúng tôi loan báo cho cả anh em, để chính anh em cũng có sự hiệp thông với chúng tôi. Sự hiệp thông của chúng tôi với Cha và với Con của Người, Đức Giê-su Ki-tô. 4 Những điều này, chúng tôi viết cho anh em để niềm vui của chúng ta được trọn vẹn.”

Sự hiệp thông theo 1Ga bao gồm lựa chọn “bước đi trong ánh sáng” và “làm sự thật”. Tác giả định nghĩa “hiệp thông với Thiên Chúa” và “hiệp thông với nhau” ở 1Ga 1,5-7: “5 Và đây là lời loan báo mà chúng tôi nghe từ nơi Đức Giê-su Ki-tô, chúng tôi loan báo lại cho anh em rằng: Thiên Chúa là ánh sáng, và không hề có bóng tối nơi Người. 6 Nếu chúng ta nói rằng: Chúng ta có sự hiệp thông với Người chúng ta đi trong bóng tối, chúng ta nói dối và không làm sự thật. 7 Nhưng nếu chúng ta đi trong ánh sáng như chính Người ở trong ánh sáng, thì chúng ta có sự hiệp thông với nhau, và máu Đức Giê-su, Con của Người, thanh tẩy chúng ta khỏi mọi tội.”

Tóm lại, trong hoàn cảnh xuất hiện nhóm sai lạc về Ki-tô học trong cộng đoàn. Tác giả thư thứ nhất Gio-an viết thư trình bày đạo lý chính thống mà tác giả đã đón nhận từ khởi đầu (1Ga 1,1). Qua đó mời gọi cộng đoàn đứng về phía sự thật, và bước đi trong ánh sáng để được hiệp thông với Thiên Chúa và hiệp thông với nhau.

Kết luận

Phân tích trên cho phép tóm tắt lập trường hai nhóm đối lập trong thư thứ nhất Gio-an: (1) NHÓM CHÍNH THỐNG gồm tác giả lá thư và cộng đoàn; (2) NHÓM SAI LẠC là “những kẻ phản Ki-tô”:


Bảng tóm kết làm rõ đối lập giữa nhóm chính thống và nhóm sai lạc. Nhóm sai lạc phát xuất từ giữa cộng đoàn của tác giả (1Ga 2,19a). Đây là tranh luận và chia rẽ liên quan đến cách hiểu về vai trò và sứ vụ của Đức Giê-su. Bảng trên cho thấy lập luận của tác giả mang màu sắc nhị nguyên (dualisme), nhằm mục đích làm rõ “lập trường chính thống” và “lập trường sai lạc”. Xem Đấng Pa-rác-lê – Thần Khí sự thật, tr. 110-112.

Trong bối cảnh một số thành viên trong cộng đoàn đi lạc đường, tách khỏi cộng đoàn và lôi cuốn cộng đoàn theo họ, tác giả 1Ga viết thư để củng cố niềm tin của cộng đoàn, đồng thời đưa ra những tiêu chuẩn giúp cộng đoàn thẩm định các thần khí, phân biệt sự thật và dối trá. Nhờ đó cộng đoàn giữ vững niềm tin chính thống, sống trong ánh sáng và làm theo sự thật./.




2 nhận xét:

  1. Thưa Cha đọc qua tựa đề "chia rẽ và hiệp thông, sự thật và dối trá", theo thiển ý của con đó là điều khó phân biệt để xác định đâu là sự thật đâu là diều dối trá, hay đã có sự chia rẽ rồi thì vấn đề hiệp thông không phải là điều dễ và rất mong manh.???
    Vậy muốn thẩm định các thần khí,thì phải có những tiêu chuẩn nào thưa Cha.??????

    Trả lờiXóa
  2. Cảm ơn độc giả đã có câu hỏi hay. Xin được chia sẻ đôi điều.
    Để có thể phân biệt “chia rẽ” và “hiệp thông”, phân biệt đâu là “thần khí sự thật”, đâu là “thần khí sai lầm”, không những đọc bài viết trên đây mà nên đọc kỹ toàn bộ thư thứ nhất Gio-an nữa. Câu hỏi đặt ra là thư 1Ga viết cho ai và tại sao?

    Nội dung thư 1Ga cho biết: Đã xảy ra chia rẽ ngay giữa cộng đoàn và có nguy cơ các thành viên khác rời bỏ cộng đoàn. Đã có tình trạng sai lạc về đạo lý và có nguy cơ thành viên trong cộng đoàn đi vào con đường sai lạc. Vì thế, tác giả 1Ga viết thư cho cộng đoàn. Tác giả đưa ra hai tiêu chuẩn để phân biệt “sự thật” và “sai lầm”: (1) Tiêu chuẩn đạo lý và (2) Tiêu chuẩn cụ thể trong cách sống. Về đạo lý đã trình bày phần nào trong bài viết, còn về cách sống xin nêu một số điểm cụ thể như sau:

    - Bước đi trong ánh sáng (1Ga 1,6-7).
    - Nhìn nhận thân phận tội lỗi của mình (1Ga 1,8–2,2).
    - Giữ các điều răn và giữ lời Đức Giê-su (1Ga 2,3-5).
    - Ở lại trong Đức Giê-su: “Kẻ nói mình ở lại trong Người thì kẻ ấy phải đi như chính Đấng ấy đã đi” (1Ga 2,6).
    - Sống điều răn yêu thương và yêu thương anh em mình: “Mọi người ghét anh em mình là kẻ sát nhân, và anh em biết rằng mọi kẻ sát nhân không có sự sống đời đời ở lại nơi người ấy” (1Ga 3,15).
    Còn nhiều lời khuyên khác nữa, nhưng những lời mời gọi trên đây là những việc làm cụ thể, giúp nhận biết “thần khí sự thật” và “thần khí sai lầm”.

    Vấn đề của cộng đoàn thư 1Ga cũng là vấn đề của cộng đoàn người tin qua mọi thời đại. Hãy nhìn cách sống và cách ứng xử của mình và của người khác để phân biệt phần nào: “Thuộc về Thiên Chúa” (1Ga 4,6) hay “Không thuộc về Thiên Chúa” (1Ga 4,6); “Bước đi trong ánh sáng” (1Ga 1,6-7) hay “bước đi trong bóng tối” (1Ga 1,6).v.v... Tuy nhiên, các tiêu chuẩn phân biệt “sự thật” và “dối trá” trên đây là những nguyên tắc hướng dẫn. Trong thực tế cuộc đời thì phức tạp hơn nhiều, bởi vì mỗi cuộc đời là một huyền nhiệm, có “sáng”, có “tối”; có lúc “trắng”, lúc “đen”. Thường ai cũng phải chiến đấu để “thuộc về sự thật” và “thuộc về ánh sáng”. Có thể hôm nay chưa được nhưng hy vọng ngày mai sẽ khá hơn... “Thuộc về sự thật” và “làm sự thật” là hành trình và nỗ lực suốt cả cuộc đời con người. Chia rẽ có thể xảy trong cộng đoàn và “hiệp thông không phải là điều dễ và rất mong manh” nên cần sự xây dựng liên lỷ của từng thành viên trong cộng đoàn./.

    Trả lờiXóa